a

instagram

twitter

Telegram

کپی رایت 2015 رنگین کمان حق.
تمامی حقوق محفوظ است.

ثـبـت نــام

9 صبح تا 8 شب

ســاعـت کــاری : شنبه تا پنجشنبه

71098000

تـمـاس بـرای مـشـاوره رایـگــان

اینستاگرام

توئیتر

جستجو
منو
 

تصرف عدوانی

تصرف عدوانی

 

تصرف عُدوانی یا زوروارانه یک موضوع حقوقی است و بمعنای به زور گرفتنِ یک زمین یا ملک از مالکِ آن یا از کسی است که بر اساسِ یک قرارداد دارای حق نسبت به آن ملک می‌باشد (مستأجر). اگر فردی مدعی غیرقانونی بودنِ رابطهٔ تصرف باشد، باید با توسل به قانون و با اقامهٔ دعوی، این رابطه را برهم زده و متجاوز را باز دارد والا خود متجاوز محسوب خواهد شد.

در بُعدِ حقوقی باید توجه داشت که مدت زمان تصرف سابق خواهان باید به اندازه‌ای باشد که او عرفاً متصرف شناخته شود و این مدت بنا بر نظر قاضی و عرف می‌تواند متفاوت باشد. مطابق ماده ۶۹۰ قانون مجـازات اسلامی، تصرف عدوانی و مزاحمت یا ممانعت در حق نسبت به املاک متعلق به دولت یا اشخاص حقیقی یا حقوقی صرفاً با شکایت مالک قابل تعقیب کیفری است.

معنای اصطلاحی تصرف[ویرایش]

تصرف که از آن به ید ( دست )تعبیر می‌شود عبارت است از سلطه و اقتداری که شخص به طور مستقیم یا به واسطه غیر، بر مالی دارد.[۱]

بررسی تصرف عدوانی با رویکرد حقوقی[ویرایش]

مادهٔ ۱۵۸ قانون آئین دادرسی مدنی دادگاههای عمومی و انقلاب دعوای تصرف عدوانی را چنین تعریف می‌کند: «دعوای تصرف عدوانی عبارت است از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعادهٔ تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می‌نماید.» این تعریف فقط شامل اموال غیرمنقول است؛ پس اگر کسی به صورت عدوانی اتومبیل یا تلفن همراه یا مال منقول دیگری را از تصرف او خارج سازد، تعریف فوق این موارد را شامل نخواهد شد. اگر مال با رضایت متصرف سابق از تصرف او خارج شده باشد و به تصرف دیگری درآید سپس متصرف سابق از رضایت خویش پشیمان شده و عدول نماید، عنوان تصرف عدوانی بر فعل متصرف لاحق صادق نخواهد بود.[۲]

گنگی قانون در دادگاه‌های ایران[ویرایش]

در بعد حقوقی در سال ۱۳۷۸ قانون‌گذار در قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مواد نسبتاً زیادی را به این بحث اختصاص داد و بدین ترتیب، رویه‌اش روشن‌تر و بهتر از بعد کیفری مسئله شد و اکنون مسائل مبهم و مورد اختلاف در این بعد کمتر دیده می‌شود.[۳]

پانویس

انواع تصرف عدوانی

تصرف عدوانی به دو دسته تصرف عدوانی کیفری  و  تصرف عدوانی حقوقی تقسیم می شود

تصرف عدوانی کیفری

تصرف عدوانی کیفری عبارت است از اخراج مال غیر منقول بدون رضایت مالک یا اجازه از طرف مالک توسط دیگری با علم به موضوع و از روی عمد. جرم تصرف عدوانی از جمله جرایم علی اموال و مالکیت است که موضوع آن مال غیر منقول متعلق به دیگری است. قانونگذار در ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی جرم تصرف عدوانی را پیش بینی نموده و بیان می دارد در صورت اجتماع عناصر سه-گانه جرم مرتکب به مجازات یک ماه تا یکسال حبس محکوم می شود.

جرم تصرف عدوانی

عناصر جرم تصرف عدوانی عبارتند از :

اول) عنصر قانونی جرم تصرف عدوانی : مواد ۶۹۰ تا ۶۹۳ قانون مجازات اسلامی
دوم) عنصر مادی جرم تصرف عدوانی : استیلای عرفی و مادی مرتکب بر مال غیرمنقول متعلق به دیگری به قصد استفاده از آن به نفع خود.

سوم) عنصر معنوی جرم تصرف عدوانی : قصد اضرار به غیر، سوءنیت خاص این جرم نیست.

تفاوت تصرف عدوانی کیفری با حقوقی

۱-مهمترین فرق بین تصرف عدوانی کیفری با حقوقی ، وجود یا عدم وجود رکن روانی در متصرف عدوان است که برای مجرم شناخته شدن شخص مرتکب، باید توسط قاضی احراز شود که وی میدانسته مال متعلق به غیر است.
۲- در قانون مجازات اسلامی احراز مالکیت ضرورت دارد در حالی که در قانون آیین دادرسی مدنی نیاز یه احراز مالکیت نیست همچنین در قانون آیین دادرسی مدنی احراز سبق تصرف خواهان و لحوق تصرف (تصرف جدید) خوانده ملاک بوده ولی در قانون مجازات اسلامی نیازی به کشف و احراز سبق تصرف شاکی نمی باشد.

۳-دعوی تصرف عدوانی با تقدیم دادخواست حقوقی قابل طرح بوده ولی شکایت کیفری تصرف عدوانی صدور حکم رفع تصرف نیاز به تقدیم دادخواست حقوقی ندارد و صرف شکایت کیفری برای تعقیب جزایی متهم و صدور حکم رفع تصرف کفایت می کند.

نکته : مساله تصرف عدوانی هم از حیث حقوقی و هم از لحاظ کیفری قابلیت رسیدگی و تعقیب دارد فلذا چنانچه در محکمه حقوقی دادخواست رفع تصرف تقدیم دادگاه شده باشد در دادگاه کیفری صرفا باید متهم از حیث جرم تصرف عدوانی موضوع ماده ۶۹۰ ق.م.ا تحت تعقیب واقع شود و مطالبه رفع تصرف در شکایت کیفری عملی لغو به نظر می رسد . طرح شکایت کیفری و تقاضای رفع تصرف عدوانی منوط به احراز مالکیت شاکی است به همین دلیل از غیر مالک قابلیت استماع ندارد و اقامه دعوی تصرف عدوانی در صورتی قابلیت استماع دارد که خواهات دارای سبق تصرف باشد.

مجازات جرم تصرف عدوانی

مجازات جرم تصرف عدوانی طبق ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی می گوید هر کس … اقدام به هرگونه … تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور نماید به مجازات ۱ ماه تا یکسال حبس محکوم می شود و دادگاه را موظف به رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق نماید.

دعوای تصرف عدوانی از جمله دعاوی غیرمالی می باشد که خواهان باید هزینه ثبت دعاوی غیرمالی را بر اساس تعرفه معینه که هر ساله از سوی قوه قضائیه تعیین می گردد ابطال نماید.

در نهایت پیشنهاد می شود که با توجه به شباهت مقوله خلع ید با تصرف عدوانی حتما مقاله مربوط به خلع ید را نیز مطالعه فرمایید.

تصرف عدوانی در ملک مشاع

مال مشاع مالی است که بیش از یک نفر در جزء جزء آن مال مالک باشند ، بدون اینکه سهم هر یک در آن مال خاص مجزا شده باشد. از آنجا مرتکب هم در این اموال مالک است آیا باز جرمی محقق می شود؟
این جرم در اموال مشاع نیز قابل تحقق است ، زیرا کل مال مشاع به یک نفر تعلق ندارد و تصرف در این مال حتی از طرف یکی از شرکاء بدون اجازه سایر ماکین تصرف در مال دیگری است. از این رو شرط تعلق داشتن مال به دیگری وجود دارد . از طرف دیگر از لحاظ عنصرمعنوی وقتی شریک مال مشاع با سوء نیت این اقدام را مرتکب می گردد، نظم عمومی جامعه را نیز مختل نموده و از آنجا که هدف حقوق کیفری حفظ حقوق و آزادی های فردی و نظم عمومی است می توان قائل شد که این اقدام شریک موجب ایراد ضرر به شریک دیگر و حقوق او شده است. به این ترتیب به نظر می رسد که بتوان قائل به تحقق این جرم در اموال مشاع نیز شد.

تفاوت و شباهت تصرف عدوانی کیفری با خلع ید

از جمله تفاوتهای دعاوی خلع ید و رفع تصرف کیفری، می توان به موارد ذیل اشاره نمود

:
موضوع دعوی، نوبت جلسه رسیدگی، امکان طرح دعاوی ورود ثالث ، جلب ثالث و دعوای متقابل ، حکم محکومیت تشدید مجازات ، فرجام خواهی ، اعتراض ثالث و…

دعاوی خلع ید و رفع تصرف عدوانی کیفری در موارد ذیل مشترک می باشند : فعل مرتکب و عدوانی بودن عمل ارتکابی ، لزوم رعایت اصول تشریفات دادرسی ، امکان صدور دستور موقت ، رفع تصرف از متجاوز و قلع و قمع آثار به جای مانده از تصرف است ، از احکام صادره می توان در صورت وجود جهات قانونی و با رعایت شرایط مقرر واخواهی و تجدید نظر خواهی و درخواست اعاده دادرسی نمود.

تفاوت و شباهت تصرف عدوانی کیفری با خلع ید

از جمله تفاوتهای دعاوی خلع ید و رفع تصرف کیفری، می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

موضوع دعوی، نوبت جلسه رسیدگی، امکان طرح دعاوی ورود ثالث ، جلب ثالث و دعوای متقابل ، حکم محکومیت تشدید مجازات ، فرجام خواهی ، اعتراض ثالث و…

دعاوی خلع ید و رفع تصرف عدوانی کیفری در موارد ذیل مشترک می باشند : فعل مرتکب و عدوانی بودن عمل ارتکابی ، لزوم رعایت اصول تشریفات دادرسی ، امکان صدور دستور موقت ، رفع تصرف از متجاوز و قلع و قمع آثار به جای مانده از تصرف است ، از احکام صادره می توان در صورت وجود جهات قانونی و با رعایت شرایط مقرر واخواهی و تجدید نظر خواهی و درخواست اعاده دادرسی نمود.


۳
سوال متداول از تصرف عدوانی کیفری

۱-آیا تصرف عدوانی کیفری تنها از طریق مالک قابل طرح است؟

در دعوی تصرف عدوانی کیفری مسأله مالکیت مطرح میباشد لذا تنها از طرف مالک یا نماینده قانونی وی قابل اقامه است.

۲-ضمانت اجرای تصرف عدوانی اموال منقول چیست؟

تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق اموال منقول همچنان با ماده یک از قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرفات عدوانی قابل رسدگی و اعاده به وضع سابق است.

۳-آیا این جرم تصرف عدوانی در اموال مشاع قابل تحقق هستند؟

بله، طبق ماده ۱۶۷ قانون آیین دادرسی مدنی اگر در مال مشاع بعضی از شرکاء مانع تصرف یا استفاده یا مزاحم استفاده بعضی دیگر شـونـد، حسب مورد در حکم تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق محسوب خواهند بود.

 رفع تصرف عدوانی


تصرف عدوانی یعنی تصرف در مال غیر بدون اذن مالک و قانون.

دعوای تصرف عدوانی می تواند هم به شکل حقوقی مطرح شود هم کیفری اما نکته اینجاست که اگر ابتدائا دعوای حقوقی تصرف عدوانی مطرح شود دیگر نمی توان طرح دعوای کیفری کرد.

دعوای حقوقی رفع تصرف عدوانی:


هرگاه شخصی متصرف ملکی باشد و دیگری بدون مجوز قانونی ملک را از تصرف او خارج کند می توان علیه مطرح کرد و ملک را از متصرف باز پس گرفت. در دعوای تصرف عدوانی حقوقی لازم نیست خواهان مالکیت خود را اثبات کند و تنها با اثبات این که قبل از متصرف فعلی، ملک در تصرف او بوده است و مدت زمان تصرف ایشان باید به اندازه ای باشد که از نظر عرف متصرف شناخته شود که تشخیص آن با قاضی است. حتی اگر متصرف عدوانی مالک ملک هم باشد و از دید خود محق در تصرف باشد باز خواهان می تواند با اثبات تصرف قبلی خود خواهان رفع تصرف عدوانی شود.

آرای دادگاه ها در مورد رفع تصرف عدوانی فوراً اجرا می شود و تجدیدنظرخواهی از حکم مانع اجرای حکم نیست.

 

 

دعوای کیفری رفع تصرف عدوانی:

در دعوای کیفری مال مورد تصرف باید مال غیرمنقول باشد امکان طرح دعوای کیفری تصرف عدوانی تنها از سوی مالک وجود دارد و تصرف باید بدون رضایت مالک انجام شده باشد و متصرف سوءنیت داشته باشد در واقع در دعوای کیفری دادگاه پس از احراز مالکیت را به محکومیت متصرف می دهد و برای او مجازات تعیین می کند.

تفاوت خلع ید با تصرف عدوانی

دعوا در صورتی دعوای مالکیت شمرده می شود که موضوع حق منشأ آن، مالکیت خواهان یعنی رابطه ای باشد که بین شخص و چیز مادی به وجود آمده و قانون آن را محترم شمرده است.

بنابراین در دعوای مالکیت خواهان همواره بر اساس وجود چنین رابطه ای خود را محق می داند و مسلماً به دلایلی استناد می نماید که بتواند چنین رابطه ای را ( مالکیت ) اثبات کند.

پس به وضوح مشخص می گردد که در دعوی خلع ید خواهان می خواهد با ابزار مالکیت باعث خلع ید خوانده شود ولی در دعوای تصرف عدوانی خواهان می خواهد با توجه به سبق تصرف و عدم رضایت خویش نسبت به تصرف فعلی، خوانده را از ملک خود خارج سازد و در این دعوا خواهان نیاز به اثبات مالکیت ندارد و تنها باید ثابت کند که در ملک مورد تصرف سبق تصرف داشته است ولی در دعوای خلع ید دادگاه در صورتی حکم علیه خوانده صادر می نماید که خواهان با ارائه ی ادله ی متناسب، مالکیت خود را نسبت به ملک مورد دعوا که خوانده آن را تکذیب می کند اثبات نماید.

تفاوت خلع ید با تصرف عدوانی چیست؟

خلع ید به لحاظ حقوقی عنوان دعوایی است که مالک یک مال غیر منقول (خانه،مغازه،زمین) بطرفیت متصرف غیر قانونی مال خود اقامه می کند و از دادگاه (امروزه شورای حل اختلاف) می خواهد که به روند تصرف غیر مجاز متصرف پایان بخشیده و ملک وی را از تصرف او خارج کرده و تحویل او بدهند.

بعنوان مثال من دارای یک مغازه می باشم و به مسافرت می روم بعد از ۲سال مراجعت می کنم و متوجه می شوم یکی از همسایگان مغازه از غیبت من سوء استفاده کرده و به تصرف مغازه پرداخته و در آن مبادرت به فروش لوازم یدکی اتومبیل می نماید، هر چند به او تذکر داده می شود حاضر نمی گردد مغازه را تحویل دهد اینجاست که من باید با در دست داشتن سند مالکیت به شورای حل اختلاف محل وقوع مغازه مراجعه کرده و با تنظیم دادخواست و طرح دعوی خلع ید بطرفیت متصرف که اصطلاحا غاصب تلقی می شود حق خود را مطالبه نمایم.

شرط اصلی جهت طرح دعوی مذکور داشتن مالکیت بلا منازع است یعنی باید سندی داشته باشیم که مالکیت ما را ۱۰۰درصد ثابت کند مثل دفترچه مالکیت سیم سرب، یا حکم قطعی اثبات مالکیت.

اما اگر واقعا مالک باشم اما مدرکی برای اثبات آن نداشته باشم و طرف مقابل هم ادعای مالکیت مرا قبول نداشته باشد اینجا باید ابتدا به دادگاه مراجعه کنم و دعوای اثبات مالکیت مطرح نمایم و با گرفتن حکم قطعی اثبات مالکیت دعوای خلع ید در شورای حل اختلاف مطرح نمایم و الا موفق نمی شوم.

لازم به ذکر است دعوای خلع ید با دعوای تصرف عدوانی و تخلیه ید متفاوت است زیرا منشاء دعوای خلع ید غصب است و هیچ قراردادی بین مالک و متصرف وجود ندارد اما در تخلیه قرارداد وجود دارد اما با وصف اینکه مدت اجاره پایان پذیرفته است مستاجر حاضر به تخلیه ملک نیست اینجا باید دعوای تخلیه مطرح کرد که در آن مالکیت عین ملک نیز شرط نیست.

همین که شما مالک منافع هم باشی کفایت می کند، تصرف عدوانی نیز که به دو صورت کیفری و حقوقی قابل طرح است باز موضوع فرق می کند در دعوای تصرف عدوانی حقوقی فقط اثبات سابقه تصرف کافی است و نیازی به اثبات مالکیت (عین و منافع) نیست همین که سبق تصرف خواهان و لحوق تصرف خوانده و عدوانی بودن تصرف ثابت شود کافی است اما در شکایت تصرف عدوانی کیفری که طبق ماده۶۹۰ قانون مجازات اسلامی مصوب سال۱۳۷۵ مطرح می شود اختلاف نظر وجود دارد.

  1. عده ای مالکیت را شرط می دانند.
  2. عده دیگری فقط سبق تصرف را کافی می دانند.

رویه قضایی نظر اول یعنی اثبات مالکیت را پذیرفته است. با توجه به ق.آ.د.م رسیدگی به دعوای خلع ید در حیطه اختیارات دادگاه عمومی میباشد و دعوای تصرف عدوانی به انتخاب مدعی می باشد.

در مواردی هم مدعی طبق ماده ۶۹۰ ق.م عمل مینماید که از نظر مهلت و مدت شکایت محدودیت ندارد.

اشتراک دعوای تصرف عدوانی با خلع ید چیست؟

  1. در دعوای تصرف عدوانی رعایت تشریفات دادرسی لازم نمیباشد در صورتیکه در خلع ید رعایت این تشریفات لازم میباشد.
  2. هر دو دعوا قابلیت تجدید نظر را دارند.
  3. در خلع ید به موجب ماده ۱ قانون اجرای احکام حتماْ حکم باید قطعی و بعد اجرا گردد در صورتیکه دردعوای تصرف عدوانی چون بلا فاصله قابل اجرا میباشد نیازی به قطعی شدن و صدور اجراییه ندارد و درخواست تجدید نظر مانع اجرا نمیباشد.


چه کسانی حق شکایت یا طرح دعوا را دارند؟

  1. در تصرف عدوانی لازم نیست شاکی مالک باشد بلکه مستاجر . مباشر .خادم . رعیت . کارگر و هر کس به نمایندگی یا به امانت مال غیر را متصرف است میتواند به قائم مقامی مالک طرح دعوی نماید.(ماده ۱۷۰ ق.آ.د.م)
  2. در دعوی خلع ید فقط اشخاص ذینفع یاوکیل یا قائم مقام یا نماینده قانونی میتواند طرح دعوی نماید.

دعوای تصرف عدوانی و خلع ید مالی است یا غیر مالی؟

  1. دعوی تصرف عدوانی و مزاحمت و ممانعت از حق غیر مالی میباشد.
  2. دعوی خلع ید در دعوی اموال غیر منقول مالی تلقی گردیده و از نظر پرداخت هزینه دادرسی بر مبنای ارزش معاملاتی املاک در هر منطقه عمل میشود و اختلاف و یا عدم اختلاف در مالکیت تاثیری ندارد.

نحوه رسیدگی دعوای تصرف عدوانی و خلع ید چگونه است؟

  1. در دعوی تصرف عدوانی خارج از نوبت و ملاک حد عرفی و تصمیم قاضی دادگاه میباشد.
  2. دردعوی خلع ید وقت تعیین میگردد.

اعتبار امر قضاوت شده در این دو دعوا چگونه میباشد؟

  1. دعوای رفع تصرف عدوانی و خلع ید بطور همزمان یا جدا از هم قابل طرح در مراجع صالحه میباشد.
  2. اعتبار حکم قاضی در مورد تصرف عدوانی تا موقعی است که قاضی ماهوی حکم نداده است.
  3. حکمی که در خصوص دعوی رفع تصرف عدوانی صادر شده اعتبار امر مختوم یا قضاوت شده را ندارد بنابراین خواهان یا خوانده میتواند دادخواست خلع ید تقدیم دادگاه نماید ولی بالعکس حکم قاضی ماهوی اعتبار امر مختوم یا قضاوت شده را دارد و خواهان یا خوانده نمیتواند در خصوص همان موضوعی که قبلا مورد حکم واقع شدهدعوی تصرف عدوانی را اقامه نماید.